Najczęstsza rzecz, jaką goście mówią po wyjściu z samolotu w lipcu, to jakaś wersja pytania: gdzie jest śnieg? Spakowali się na Arktykę, którą widzieli na zdjęciach, a dostali zieloną dolinę i miasto z otwartymi oknami. Lato jest tu innym archipelagiem, a temperatury są łagodne, a nie ciepłe. Spodziewaj się wartości jednocyfrowych, a na wodzie jeszcze niższych.
Jak naprawdę wygląda lato
Pod koniec czerwca śnieg znika z Longyearbyen i z nisko położonych dolin. To, co zostaje, to tundra: mchy, porosty, krzewinki i, jeżeli spojrzysz pod nogi, zaskakująca ilość kwiatów.
Na Svalbardzie nie ma ani jednego drzewa. Najwyższą rosnącą tu rośliną jest wierzba polarna, Salix polaris, wysoka na kilka centymetrów i rosnąca na boki. Żyje tu około 170 gatunków roślin naczyniowych i wszystkie wykonują roczną pracę w sezonie wegetacyjnym trwającym sześć do ośmiu tygodni: wykiełkować, zakwitnąć, zawiązać nasiona, koniec.
A światło się nie kończy. Dzień polarny trwa mniej więcej od 20 kwietnia do 22 sierpnia. Słońce krąży po niebie bez zachodzenia, więc nie ma wieczoru ani sygnału, że dzień się skończył.
Na wodzie
Lato to sezon na łodzie, mniej więcej od czerwca do września, a łodzie są tym, czym naprawdę zwiedza się Svalbard: między osadami nie ma dróg, a wszystko poza doliną osiąga się od strony wody.
Czoła lodowców są zwykle głównym punktem programu i zasługują na to. Wpływasz do zatoki, silniki schodzą na jałowy bieg, a przed tobą stoi w morzu ściana lodu, niebieska tam, gdzie niedawno pękła. Lodowce nieustannie trzeszczą i jęczą jak odległa artyleria, a co jakiś czas fragment się ciele i cała zatoka faluje.
Dalej wzdłuż wybrzeża leżą też Barentsburg i Pyramiden, dostępne na dłuższych trasach rejsowych, kiedy pozwalają na to lód i harmonogram. Barentsburg to czynne rosyjskie miasteczko górnicze z architekturą z czasów radzieckich i własnym browarem. Pyramiden to opuszczona radziecka osada, wyludniona w latach dziewięćdziesiątych i pozostawiona w dużej mierze taką, jaka była.
Zwierzęta: morsy, ptaki i uczciwe zastrzeżenie
Morsy wychodzą na plaże, do których da się dopłynąć łodzią z Longyearbyen, czasem po kilkadziesiąt stłoczonych razem, chrapiących i popychających się ciosami, których używają do wychodzenia na ląd i do rozstrzygania sporów. Legowisko czuje się na długo przed tym, zanim się je zobaczy.
Ptasie klify to letni spektakl, który ludzie nie doceniają. Mniej więcej od maja do sierpnia są zapełnione nurzykami polarnymi i mewami trójpalczastymi, tysiącami ptaków, w hałasie słyszalnym z wody. Alczyki gniazdują w piargach Platåberget, a rybitwy popielate zaatakują twoją głowę, jeżeli przejdziesz blisko ich gniazd na ziemi.
Latem przepływają wieloryby: płetwal karłowaty, humbak, finwal i białuchy w płytkich zatokach oraz przy ujściach rzek, widywane często nie tylko z łodzi, lecz także z nadbrzeżnej drogi. Lis polarny nosi latem brązowoszarą szatę, a renifery mają przy sobie młode.
I zastrzeżenie, którego nie będę łagodzić: nic nie jest gwarantowane. Płyniemy tam, gdzie zwierzęta zwykle są, i czytamy warunki, ale w niektóre dni są gdzie indziej. Lód morski w maju i czerwcu potrafi całkowicie zamknąć dostęp do plaży z morsami. Każdy organizator obiecujący spotkanie składa obietnicę, która nie należy do niego.
Trzymamy dystans od legowisk morsów, od gniazdujących ptaków, od wszystkiego. Nasza obecność nie powinna przerywać zwierzęciu żerowania, gniazdowania ani odpoczynku. Niedźwiedzie polarne są chronione, a zbliżanie się do nich jest nielegalne, kropka.
Zejścia na ląd i warta przy niedźwiedziach
Większość rejsów obejmuje zejście na ląd: godzinę albo dwie na plaży, przy chacie trapera albo na morenie lodowca. W chwili, gdy schodzimy z łodzi, zmieniają się zasady. Poza osadami ochrona przed niedźwiedziem polarnym jest wymagana prawem, więc przewodnik ma broń i rakietnicę i zajmuje pozycję z dobrą widocznością, kiedy ty rozglądasz się po okolicy. W praktyce: trzymaj się grupy, wracaj na wezwanie i nie obchodź niczego z drugiej strony dla zdjęcia.
Jak ubrać się na łódź
Typowy letni błąd to ubrać się pod tundrę, a potem wsiąść na łódź. Temperatura powietrza jest łagodna, ale łódź płynąca nad zimną wodą przy wietrze już nie.
- Wiatroszczelna i wodoodporna skorupa zewnętrzna. Rzecz nienegocjowalna w każdy dzień na łodzi.
- Ciepła warstwa środkowa nawet w lipcu. Polar albo lekki puch.
- Czapka i rękawiczki. Tak, w dniu polarnym. Użyjesz ich.
- Wodoodporne buty z ochroną kostki na zejścia na tundrę, bo grunt jest mokry, nierówny i grząski.
- Okulary przeciwsłoneczne i krem z filtrem. Ekspozycja na UV jest stała i przychodzi zarówno z nieba, jak i od wody.
Spanie przy świetle dnia
Przez cztery miesiące nie ma ciemności, więc twój organizm nie dostaje sygnału, żeby zwolnić. Klasyczny schemat to gość, który przez trzy dni czuje się świetnie, a potem uderza w ścianę. Co działa:
- Weź opaskę na oczy. To najbardziej przydatna rzecz w twojej letniej torbie.
- Trzymaj stałą porę snu według zegara, a nie według światła za oknem.
- Zasłony zaciemniające są w obiektach częste, ale nie powszechne, więc sprawdź to.
Dlaczego koniec czerwca i lipiec to szczyt sezonu
Jeżeli twoim priorytetem są zwierzęta, celuj w okres od końca czerwca przez lipiec. Sierpień też daje radę, z większymi szansami na wieloryby i mniejszą liczbą ludzi, a we wrześniu światła szybko ubywa.
Uzasadnienie: kolonie ptaków są najpełniejsze, kiedy karmione są pisklęta, lód morski cofnął się na tyle, żeby otworzyć trasy rejsowe i plaże z morsami, tundra kwitnie, renifery mają młode, a wieloryby pracują w fiordach. To także czas, kiedy dzień polarny jest najpełniejszy: rejs o dziesiątej wieczorem, w złotym świetle, które trwa godzinami.
Najczęstsze pytania
Czy latem na Svalbardzie jest gdzieś śnieg?
Pod koniec czerwca nie ma go w mieście ani w niskich dolinach. Około 60% Svalbardu leży pod lodowcami, a góry trzymają śnieg przez cały rok, więc lodu zobaczysz mnóstwo, tylko nie pod nogami w Longyearbyen.
Czy zobaczę niedźwiedzia polarnego podczas letniego rejsu?
Możliwe, ale nigdy na to nie licz. Spotkania są kwestią szczęścia, a zbliżanie się do niedźwiedzia jest nielegalne. Traktuj każde spotkanie jak prezent, a nie punkt programu.
Czy latem można zobaczyć zorzę polarną?
Nie. Niebo nie robi się ciemne mniej więcej od końca kwietnia do końca sierpnia, więc zorza to zimowa aktywność. Przyjedź podczas nocy polarnej albo w ciemnych miesiącach po obu jej stronach.
Przyjedź na północ w świetle
Lato to sezon, który polecam każdemu, kto chce zwierząt, wody i przestrzeni do chodzenia. Jest też łatwiejszy fizycznie, bez ekstremalnego mrozu i bez wymogów dotyczących prawa jazdy.
Przez całe lato prowadzę rejsy obserwacyjne, wyprawy do morsów, kajaki pod lodowcem i wędrówki po tundrze z MyArctic. Małe grupy, uzbrojony przewodnik z certyfikatem SGO przy każdym zejściu na ląd i wiedza o tym, gdzie zwierzęta naprawdę były w tym tygodniu.
Zacznij od strony Jak tu dotrzeć i gdzie spać, a potem przeczytaj Zwierzęta Arktyki (fauna) oraz Roślinność tundry (flora). Zobaczysz znacznie więcej, kiedy będziesz wiedzieć, na co patrzysz.
