Kiedy pierwszy raz zobaczyłem zorzę o jedenastej rano, pomyślałem, że oczy płatają mi figla. Był grudzień, niebo nad Adventdalen było granatowe, a nie czarne, a blada zielona wstęga przesuwała się powoli nad Hiorthfjellet, podczas gdy ludzie w mieście mieli przerwę na lunch. To coś, co można zobaczyć w bardzo niewielu miejscach na Ziemi, a Svalbard jest najłatwiejszym z nich do osiągnięcia.
Ten przewodnik opisuje, kiedy i gdzie oglądać zorzę polarną na Svalbardzie, czym różni się ona tak daleko na północy i jak ją fotografować, nie odmrażając przy tym aparatu ani palców.
Dlaczego zorza na Svalbardzie jest inna
Większość kierunków słynących z zorzy, jak Tromsø, północna Finlandia czy Islandia, leży pod owalem zorzowym, czyli pierścieniem wokół bieguna magnetycznego, gdzie nocna zorza jest najbardziej aktywna. Longyearbyen na 78° szerokości północnej leży na północ od tego głównego owalu. Ma to dwie konsekwencje.
Po pierwsze, w typową noc zorza jest tu często niżej nad południowym horyzontem albo słabsza niż w mocną noc w Tromsø. Svalbard nie jest miejscem gwarantowanych spektakli z koroną nad głową każdego wieczoru.
Po drugie, i to jest ta dobra część, Svalbard leży pod zorzą dzienną. Podczas nocy polarnej, mniej więcej od połowy listopada do końca stycznia, słońce jest tak głęboko pod horyzontem, że w środku dnia niebo jest wystarczająco ciemne, by zobaczyć zorzę powstającą po dziennej stronie Ziemi. Badacze przyjeżdżają tu właśnie po to: obserwatorium Kjella Henriksena na Breinosie, nad kopalnią 7, zbudowano do jej badania.
Drugą zaletą jest klimat. Svalbard to arktyczna pustynia z niewielkimi opadami, więc pogodne niebo zdarza się tu częściej niż na mokrym wybrzeżu Norwegii.
Kiedy oglądać zorzę na Svalbardzie
Sezon na zorzę trwa mniej więcej od października do początku marca. Poza tym oknem niebo jest po prostu zbyt jasne: od połowy kwietnia całkowicie przejmuje je dzień polarny.
| Okres | Ciemność | Czego się spodziewać |
|---|---|---|
| Październik | Długie wieczory, słońce wciąż nad horyzontem w południe | Pierwsza zorza sezonu, jesienne krajobrazy |
| Połowa listopada – koniec stycznia | Noc polarna, ciemno przez całą dobę | Zorza możliwa o każdej porze, w tym zorza dzienna wokół południa |
| Luty | Niebieski zmierzch w południe, ciemne wieczory | Zorza wieczorami i w nocy oraz światło na aktywności w ciągu dnia |
| Początek marca | Dni szybko się wydłużają | Ostatnie dobre tygodnie, zorza późnym wieczorem |
Jeżeli zorza jest twoim jedynym celem, grudzień i styczeń dają najwięcej godzin ciemności. Jeżeli chcesz też pojeździć skuterem albo zobaczyć krajobraz za dnia, najlepszym kompromisem jest koniec lutego i początek marca . Nasza strona najlepszy czas na wizytę na Svalbardzie porównuje wszystkie sezony.
Gdzie oglądać
Longyearbyen jest małe, ale oświetlone, a latarnie zabijają słabsze zjawiska. Nie trzeba daleko wyjeżdżać, żeby od nich uciec, ale pamiętaj o jednym: skraj miasta to skraj terenu niedźwiedzi polarnych. Wychodzenie po ciemku za znaki ostrzegawcze bez broni i przeszkolenia jest niedozwolone i nierozsądne. Zobacz Bezpieczeństwo i niedźwiedzie polarne.
Miejsca, z których ludzie oglądają zorzę:
- W samej osadzie, z ciemniejszych punktów, jak górna część Nybyen. W zupełności wystarczy przy mocnym zjawisku.
- Adventdalen, szeroka dolina na wschód od miasta. Tutaj jedynym światłem są nieliczne samochody i gwiazdy. To tam jeździ większość wypraw na zorzę z przewodnikiem.
- Dalej, skuterem, całkowicie poza drogą, w sezonie śnieżnym.
Z MyArctic prowadzimy dwa rodzaje wieczornych wypraw. Zorza polarna samochodem zabiera małą grupę do Adventdalen ogrzewanym busem, więc możesz czekać w środku i wyskoczyć, kiedy niebo ruszy, a nasz fotograf pomaga z ustawieniami aparatu. Zorza polarna na skuterze jest dla tych, którzy chcą pełnej arktycznej nocy: sam prowadzisz skuter poza dolinę, a my zatrzymujemy się przy zamarzniętym wodospadzie z gorącymi napojami i patrzymy w niebo. Żadna z nich nie gwarantuje zorzy. Uczciwie nikt nie może tego zrobić.
Jak czytać prognozę
Prognozy zorzy są przydatne, ale niedoskonałe, zwłaszcza tak daleko na północy. Trzy rzeczy do sprawdzenia:
- Zachmurzenie jest najważniejsze. Silna zorza za chmurami jest niewidoczna. Sprawdzaj lokalną prognozę dla Longyearbyen, a nie dla „północnej Norwegii”.
- Wiatr słoneczny i indeks Kp dają ogólne pojęcie o aktywności. Na Svalbardzie nawet niskie Kp potrafi dać zorzę, bo leżymy blisko owalu dziennego, więc nie odwołuj wieczoru z powodu Kp na poziomie 2.
- Księżyc. Pełnia pięknie oświetla śnieg na zdjęciach, ale ukrywa słabszą zorzę.
Nasza uczciwa rada: zostań na kilka nocy. Jedna noc to loteria, a cztery albo pięć nocy w ciemnym sezonie daje realną szansę.
Fotografowanie zorzy na mrozie
Telefon w trybie nocnym uchwyci dziś przyzwoitą zorzę. Żeby uzyskać lepsze efekty:
- Użyj statywu. Zdjęcia z ręki nie wyjdą przy ekspozycji od 5 do 15 sekund.
- Zacznij od ISO 1600–3200, przysłony najszerszej, jaką ma obiektyw (f/2.8 lub jaśniejszej), i czasu 5–10 sekund. Skróć ekspozycję, jeżeli zorza szybko się porusza.
- Ustaw ostrość ręcznie na jasnej gwieździe albo odległym świetle, a potem zaklej pierścień ostrości taśmą.
- Baterie szybko padają przy −20°C. Trzymaj zapasowe w wewnętrznej kieszeni, przy ciele, i wymieniaj je.
- Wracając do środka, schowaj aparat do zamkniętej torby przed wejściem do ciepłego pomieszczenia, żeby para skropliła się na torbie, a nie wewnątrz obiektywu.
Najlepsze zdjęcia zorzy ze Svalbardu zwykle mają coś na pierwszym planie: skuter, chatę, grań górską. Samo niebo jest mniej ciekawe, niż mogłoby się wydawać.
Ubierz się na stanie w miejscu
Oglądanie zorzy oznacza długie stanie albo siedzenie bez ruchu przy −15°C do −25°C, często na wietrze. To zimniej, niż brzmi. Załóż pełny system warstw: wełnianą bieliznę termoaktywną, polar albo puch jako warstwę środkową, wiatroszczelną skorupę, ocieplane buty, czapkę, komin i rękawice z jednym palcem na cienkie rękawiczki pod spodem. Na naszych wieczornych wyprawach skuterowych pożyczamy ci pełny kombinezon, buty, kask i rękawice. Resztę opisuje strona Jak się spakować (zima i lato).
Połącz zorzę z wyprawami w ciągu dnia
Jeżeli przyjedziesz w lutym albo na początku marca, możesz wypełnić dni czymś zupełnie innym. Wielu naszych gości łączy wieczorną wyprawę na zorzę z wyprawą skuterową albo wejściem do jaskini lodowej. Jaskinia na Larsbreen kończy się widokiem na Longyearbyen, a w pogodne wieczory zorza czasem pojawia się w drodze powrotnej.
Najczęstsze pytania
Czy na Svalbardzie można zobaczyć zorzę polarną?
Tak, mniej więcej od października do początku marca. Podczas nocy polarnej (od połowy listopada do końca stycznia) możesz nawet zobaczyć rzadką zorzę dzienną wokół południa.
Który miesiąc jest najlepszy na zorzę na Svalbardzie?
Grudzień i styczeń mają najwięcej ciemności. Koniec lutego i początek marca łączą zorzę wieczorem ze światłem dziennym na inne aktywności.
Czy zorza jest na Svalbardzie silniejsza niż w Tromsø?
Zwykle nie. Tromsø leży pod głównym nocnym owalem zorzowym, więc zjawiska są tam często jaśniejsze i wprost nad głową. Wyjątkowość Svalbardu to zorza dzienna i częściej pogodne niebo.
Czy latem na Svalbardzie zobaczę zorzę?
Nie. Od połowy kwietnia do końca sierpnia trwa dzień polarny i niebo nigdy nie robi się ciemne.
Czy potrzebuję przewodnika, żeby zobaczyć zorzę na Svalbardzie?
Nie w samym Longyearbyen, ale żeby uciec od świateł miasta, wejdziesz na teren niedźwiedzi polarnych, gdzie potrzebna jest ochrona. Wyprawa z przewodnikiem to bezpieczny i prosty sposób, żeby to zrobić.
Jeżeli chcesz szukać zorzy z ludźmi, którzy pod nią mieszkają, zajrzyj do naszych wieczornych wypraw na stronie MyArctic. Utrzymujemy małe grupy i powiemy ci uczciwie, jak wygląda niebo, zanim wyruszysz.