Każda grupa milknie w tym samym miejscu. Nie przy wejściu, gdzie ludzie wciąż mocują się z czołówkami i rękawicami, tylko jakieś dwadzieścia metrów dalej, kiedy ostatnie światło dnia zniknie za zakrętem, a jedynym dźwiękiem zostaje nasz własny oddech. Ktoś zawsze zaczyna szeptać. Nigdy nie doszedłem, dlaczego. Nie ma tam nic, co można by obudzić.
Oto, jak naprawdę wygląda wyprawa do jaskini lodowej na Svalbardzie, opisana przez kogoś, kto je prowadzi.
Jak powstają te jaskinie
Jaskinia lodowa na Svalbardzie nie jest wykuta w górze. To kanał wody roztopowej wewnątrz lodowca.
Podczas krótkiego lata woda roztopowa spływa po powierzchni lodowca, znajduje szczelinę i drenuje w dół przez lód. Przez lata ta płynąca woda wydrąża tunele: czasem wąskie przeciski, czasem komory, w których da się stanąć. Część tych systemów powstaje i odtwarza się od bardzo dawna, a lód w ich wnętrzu jest znacznie starszy niż sam tunel.
Potem przychodzi zima, topnienie ustaje, a kanał opróżnia się i zamarza na kamień. To właśnie do tej pustej, zamarzniętej instalacji wchodzimy.
To wyjaśnia najdziwniejszą rzecz we wnętrzu: kształty są hydrauliczne, a nie geologiczne. Muszlowe zagłębienia w ścianach tam, gdzie woda kręciła wiry, podłoga wypolerowana jak zjeżdżalnia, sufity pożłobione tak, jak żłobione bywa koryto rzeki. Stoisz w negatywie zeszłorocznej letniej rzeki.
Dlaczego wchodzimy tam tylko zimą
Ludzie pytają, czy mogą zobaczyć jaskinię lodową w lipcu. Uczciwa odpowiedź brzmi: nie, a powód jest fizyczny.
Latem ten kanał jest pełen płynącej wody roztopowej, pod ciśnieniem, w ciemności, wewnątrz poruszającego się lodowca. Nie ma wersji tej sytuacji, którą dałoby się przeżyć. Lód jest też cieplejszy i słabszy, a zawalenie się stropu staje się realnym zagrożeniem.
Czekamy na głęboki mróz. W lutym i marcu system jest zamarznięty na sucho, lód jest stabilny, a śnieg nad wejściem da się bezpiecznie odkopać. Dlatego jaskinie lodowe należą do okna od lutego do maja , razem z sezonem skuterowym, i dlatego nikt rozsądny nie prowadzi ich poza nim.
Jak się tam dostać
Są dwa typowe sposoby dojścia i dają bardzo różne dni.
| Dojście pieszo | Dojazd skuterem | |
|---|---|---|
| Typowe dojście | Larsbreen, z Nybyen | Jaskinie dalej od miasta, np. podczas dnia na wschodnim wybrzeżu |
| Wysiłek | Strome podejście po śniegu, potrzebna realna kondycja | Najpierw jazda, potem krótszy marsz |
| Czas trwania | ~4–5 godzin | Cały dzień, jaskinia jest jednym z elementów |
| Dla kogo | Dla tych, którzy chcą podejścia | Dla tych, którzy chcą dystansu i zwierząt |
Wędrówka z Nybyen prowadzi prosto w górę na lodowiec: naprawdę wymagające podejście przez morenę, a potem po śnieżnym zboczu, w zimowym ubraniu i często przy wietrze. Nagrodą w drodze powrotnej jest całe Longyearbyen rozłożone pod tobą w niebieskim zmierzchu, a jeżeli niebo współpracuje, także zorza nad doliną.
Wersja skuterowa zamienia podejście na przejazd przez zamarznięty teren, a jaskinia jest jednym z kilku przystanków. Na wyprawach na wschodnie wybrzeże odwiedzamy jaskinię, jeżeli pozwalają na to warunki. I to jest prawdziwe „jeżeli”.
Sprzęt i zejście
Przed wejściem zatrzymujemy się i zakładamy sprzęt: kask i czołówkę dla każdego, a do tego raki albo rakiety śnieżne zależnie od podłoża. Na wyprawach, które prowadzę z MyArctic, ten sprzęt jest zapewniony, razem z pełną odzieżą wyprawową. Nie ma powodu, żebyś kupował sprzęt techniczny na jeden dzień w życiu.
A potem schodzisz w dół. Wejścia bywają różne: szczelina, do której się wchodzi, krótkie asekurowane zejście przez otwór w śniegu albo czołganie na czworakach, zanim korytarz się rozszerzy. Mówię o tym wprost wcześniej, bo to właśnie czołganie zaskakuje osoby z klaustrofobią.
W środku twoja czołówka robi coś dziwnego. Zamiast odbić się od ściany, światło wchodzi w lód i podświetla go od wewnątrz, więc cały korytarz świeci zimnym błękitem. Przy wejściu na stropie rosną kryształy szronu, część wielkości dłoni, cienkie jak piórko i idealnie przezroczyste. Rozsypują się, jeżeli mocno na nie dmuchniesz.
Weź zapasowe baterie , jeżeli masz własną latarkę. Mróz rozładowuje je błyskawicznie.
Fotografowanie
To trudne miejsce do fotografowania i wspaniałe do spróbowania. Nie ma tam żadnego światła zastanego, wszystko oświetlają czołówki.
- Weź czołówkę, którą da się ustawić pod kątem, żeby mieć wolne ręce.
- Licz się ze skraplaniem pary po wyjściu w zimne powietrze, schowaj aparat do torby przed wyjściem, a nie po nim.
- Mały statyw jest tu wart więcej niż jasny obiektyw.
- Telefon radzi sobie z niebieskim lodem lepiej, niż się spodziewasz, a z kryształami gorzej.
Kondycja, dzieci i uczciwe ograniczenia
Trasa piesza wymaga dobrej ogólnej kondycji. Jeżeli godzina stromego podejścia w ciężkim ubraniu brzmi nieprzyjemnie, wybierz wersję ze skuterem. W środku poruszasz się wolno, ale czasem niewygodnie: schylanie się, niskie odcinki, nierówne podłoże.
Ograniczenia wiekowe i wzrostowe różnią się w zależności od wyprawy i nie ma jednej wspólnej zasady, więc zapytaj przed rezerwacją, jeżeli podróżujesz z dziećmi.
I ograniczenia, które nie dotyczą ciebie:
- Jaskinie zmieniają się co roku. Kanał, który w zeszłym sezonie był idealny, może być zalany, zawalony albo zniknąć całkiem. Rozpoznajemy teren i wybieramy jaskinię na daną zimę.
- Odwołujemy wyprawy. Silny wiatr, niestabilny śnieg na zboczu podejściowym albo zła ocena wejścia i dzień się zmienia lub kończy. Żadna trasa nie jest warta stropu nad głową.
- Nic w lodowcu nie jest instalacją na stałe. I o to w nim właśnie chodzi.
Najczęstsze pytania
Czy w jaskini lodowej jest zimno?
Mniej, niż myślisz. Wnętrze ma temperaturę bliską zeru i jest całkowicie bezwietrzne, więc często wydaje się cieplejsze niż droga dojścia. Zimno poczujesz na podejściu, a nie pod ziemią.
Czy potrzebuję doświadczenia w jaskiniach albo we wspinaczce?
Nie. Przewodnik przeprowadza odprawę i wydaje sprzęt, a ewentualną asekurację przy zejściu przygotowujemy i obsługujemy my. Część jaskiń wymaga czołgania się, żadna nie wymaga umiejętności technicznych.
Czy mogę wejść do jaskini lodowej bez przewodnika?
Nie. Poza osadami masz prawny obowiązek posiadania ochrony przed niedźwiedziami polarnymi, a poruszanie się po lodowcu dokłada do tego ryzyko szczelin i zawalenia. To aktywność z przewodnikiem i nie podlega to negocjacjom.
Gotowy, żeby wejść pod lód?
Przyjedź między lutym a majem i przyjedź z kimś, kto w tym sezonie był już w tej konkretnej jaskini. Prowadzę wyprawy do jaskiń lodowych i wyprawy skuterowe z MyArctic, firmą, którą założyliśmy z żoną. Kaski, czołówki, raki i odzież wyprawową zapewniamy, grupy są małe, a przewodnik jest uzbrojony i ma certyfikat SGO, tak jak wymaga tutejsze prawo. Jest nawet wersja, w której nocujesz w jaskini, a to jest dokładnie tak dziwne i tak ciche, jak brzmi.
Przed rezerwacją przeczytaj Jak się spakować (zima i lato) oraz Bezpieczeństwo i niedźwiedzie polarne. Sam lodowiec dokładniej wyjaśnia strona Geologia i surowa przyroda.
